شورای حفاظت از میراث فرهنگی ایران

در سال 2019، طی پروژهای از پیش تعیینشده با چند تن از استادان دانشگاه تهران، طرحی به نام دانشنامه موزههای ایران برای تدوین و گرد اوری اثار تاریخی و فرهنگی ایران در سراسر کشور تحت عنوان دانشنامه جامع موزههای ایران ریخته شد. این طرح به واسطه نگرانی شخصی اینجانب بابت اطلاعاتی که از غارت موزه های سایر کشورها موجود بود، نوشته شد. در اصل، حس تعلق خاطر نسبت به صیانت از موزهها در حوادث سال 88 شکل گرفت، جای ی که گروه ما متشکل از جوانان وطنپرست و پادشاهیخواه، متوجه وضعیت شکننده موزهها در هنگام انقلاب و قیام مردمی شدند.

بعدها این موضوع را در سال 2019 با نوشتن پروپوزالی و ارائه ان به سازمان میراث فرهنگی شخصاً پیگیری کردم.

در ایران 441 موزه متعلق به سازمان میراث فرهنگی وجود دارد و تعداد 224 موزه غیروابسته به سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، تعداد 37 موزه مشارک تی، و 104 موزه خصوصی که مجموعاً 801 موزه در کشور شناسای ی و وجود دارند. هرچند موزههای متعلق به خود میراث فرهنگی دارای کاتالوگ و ک تابچههای چاپشده میباشند، اما تمامی اطلاعات به صورت جامع و یکجا با چارچوبی علمی، دقیق و استاندارد جهانی در دسترس همگان نیستند.

لازم به ذکر است، زمانی که خانم ماریا ترابولو، هنرمند پرتغالی به ایران امد و روی موزه هنرهای معاصر که شهبانو فرح پهلوی  ان را در سال 1356 ت اسیس کرده بود، کار میکرد، نگرانیهای من و او بیشتر شد. ما متوجه شدیم که دسترسی به خزانه موزه ها و بسیاری از اثار، مانند نقاشیها و عکسهای هنرمندان بزرگ که در موزه هنرهای معاصر گرد اوری شده بود، ممکن نیست. همزمان با این اتفاق، شهر تاریخی هترا در سوریه توسط داعش تخریب و غارت شد. در همان زمان، ماریا ترابولو یک مصاحبه ویدئوی ی با من به صورت کاملًا پنهانی در یکی از ساختمانهای تهران واقع در خیابان ایرانشهر ضبط کرد و در ان به زبان انگلیسی از وضعیت نگران کننده موزه ها صحبت کردم.

تا ان زمان، موزه ها و ابنیه تاریخی بسیاری در کشورهای اطراف غارت شده بود و بخش بزرگی از میراث فرهنگی انها از بین رفته بود، مانند ویران کردن اثار تاریخی موزه نینوا شهر موصل، ویران کردن شهر باستانی نمرود، ویران کردن شهر باستانی هترا، ویران کردن اثار باستانی پالمیرا، غارت موزه ملی عراق، موزه ملی مصر، و حتی نابودی پیکره بزرگ بودا در بامیان افغانستان توسط طالبان. همه اینها زنگ خطری بزرگ برای موزهها و اثار تاریخی ایران بود و هست.

موزه های ی همانند موزه ایران باستان، موزه رضا عباسی، موزه گنجینه های بانک ملی و بسیاری دیگر در معرض خطر هستند. با کسب خبر از دوستان پادشاهیخواه داخل کشور که در میراث فرهنگی و یگان حفاظت ان مشغول به کار هستند، متوجه شدیم که وضعیت به حالت بحرانی درامده و باید چاره ای اندیشیده شود.

دستکم بیش از 150 سایت حساس تاریخی که پشتوانه مفهوم دولت-ملت در ایران هستند، شناسایی شده اند. جمع اوری و یکپارچه نمودن اطلاعات موزه ها و محتوای انها در شرایطی که ایران در خاورمیانه ای ناامن به سر میبرد، یکی از ضروریترین وظایف دانشگاهیانی است که دغدغه مملکت و حفظ میراث فرهنگی و تاریخی خود را دارند. موزه ها را میتوان یکی از اصلیترین مؤلفه های هویتی و شناسنامهای یک کشور دانست و این فکر را در ذهن ما ایجاد کرده که چگونه از میراث فرهنگی خود دفاع کنیم؟ در طرحی که به حضور شما ارائه دادیم، این مهم در ابعاد مختلف بررسی و ارزیابی شده است و برای اجرا نیازمند کمک مالی و معنوی بنیادی راستین است.

مهمتر از هر موضوعی، طرح صیانت از موزه ها در شرایط بحران، نیازمند حمایت شهبانو فرح پهلوی است که بهنوعی مادر حفاظت از میراث فرهنگی ایران است، و میهن پرستان بسیاری در داخل سازمان میراث فرهنگی هنوز هم به ایشان ارادت دارند و اماده فرمان ایشان برای ایفای نقش تاریخی خود هستند.

رئوس طرح به شرح ذیل است:

عنوان طرح : طرح صیانت از موزه ها و میراث فرهنگی ایران در شرایط بحران

مقدمه :حفاظت از موزه ها و میراث فرهنگی ایران، به ویژه در شرایط بحرانهای سیاسی و اجتماعی، یکی از دغدغه های اصلی فرهنگی و تاریخی کشور ماست. تجربه غارت و تخریب موزه های کشورهای همجوار نشان داده است که کشور ما نیز در معرضخطرهای مشابه قرار دارد. این طرح با هدف تدوین یک برنامه جامع و عملیاتی برای حفاظت از موزه ها و اثار فرهنگی در زمان بحران ارائه میشود.

اهداف طرح:

.1   تدوین استراتژیهای حفاظتی برای موزه ها در مواقع بحران.

.2   شناسایی و تقویت نقاط قوت و رفع نقاط ضعف در ساختار حمایتی از میراث فرهنگی.

.3  ایجاد شبکه ای از نیروهای داوطلب و متخصص برای حفاظت از موزه ها.

.4   هماهنگی با سازمانهای بین المللی نظیر یونسکو برای جلب حمایتهای خارجی.

.5   اشاعه اگاهیهای عمومی و فرهنگی در خصوص اهمیت موزه ها و میراث فرهنگی.

.6   هماهنگی با نیروهای ارتشی داخل کشور، همسو با طرح ستاد ارتش

مروری بر وضعیت موجود :بر اساس گزارشها، در ایران 801 موزه شناسای ی شده وجود دارد که بخشی از انها تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی هستند. با این حال، اطلاعات جامع و یکپارچه از وضعیت این موزه ها در دسترس عموم نیست و این مسئله میتواند در شرایط بحران به تهدیدی برای میراث فرهنگی کشور تبدیل شود.

روش اجرای طرح:

.1   ساختار سازمانی  : تشکیل سازمان صیانت از موزهها با هدف اجرای مراحل طرح، شامل شناسای ی تهدیدها و فرصتها، جذب متخصصین داخلی و خارجی، و ایجاد شبکهای از پاسداران موزه.

.2   شناسایی بحران    :تحلیل و شناسایی بحرانهای احتمالی و تدوین برنامه های امتداد عملیات در شرایط بحرانی.

.3   اموزش و توانمندسازی  :برگزاری دورههای اموزشی برای نیروهای داوطلب داخلی و ارتقاء توانمندیهای حفاظتی.

.4   همکاری بین المللی  :تدوین مقالات و گزارشهای رسمی برای ارائه به سازمانهای جهانی جهت جذب حمایتهای

جهانی.

.5   ارتباطات داخلی :ایجاد نظام ارتباطی مولوکولی برای همکاری مؤثر نیروهای داخلی بدون افشای هویت انان.

نیازمندیهای طرح:

   مالی  : تامین بودجه مورد نیاز برای اجرای مراحل مختلف طرح از منابع دولتی و کمکهای بینالمللی.

  انسانی  :جذب نیروهای متخصص و داوطلب علاقهمند به حفاظت از میراث فرهنگی.

نتیجه گیری :پیاده سازی این طرح نیازمند حمایت و همکاری ملی و بین المللی است و میتواند با ایجاد ساختاری سازمانیافته، کمک شایانی به حفظ و صیانت از موزه ها و میراث فرهنگی کشور در شرایط بحران نماید. حمایت شخصیتهای فرهنگی و تاریخی نظیر شهبانو فرح پهلوی میتواند به اجرای موفقیت امیز این طرح کمک شایانی کند.

 

طرح صیانت از موزهها در هنگام شرایط بحران ارائه کننده طرح:

انجمن استراتژیک گندی شاپور

نویسنده طرح: فریبرز تیگران محمدخانی